Facylitacja graficzna (ang. visual collaboration)

Opracowanie: Anna Chyła

W dwóch słowach

Facylitacja to umiejętność moderowania pracy zespołu czy grupy tak, aby wesprzeć jego efektywność. Najważniejsze jest tu zaangażowanie uczestniczek i uczestników oraz osiągnięcie celów dydaktycznych, które sobie postawiłeś/aś. Facylitacja graficzna wykorzystuje narzędzia wizualne do lepszej organizacji pracy. Sposobem na efektywność i zaangażowanie są w tej metodzie różnego rodzaju wizualizacje. Umieszczone na szablonie (inaczej kanwie czy schemacie) pola tekstowe, pytania i przestrzenie wyznaczone przez elementy graficzne ukierunkowują pracę z narzędziem.

Celem tej metody jest lepsza organizacja pracy zespołu lub indywidualnej oraz nadanie struktury dyskusji, tak by koncentrowała się ona na określonych przez osobę prowadzącą obszarach.

Wartością tej metody jest wzbudzenie zaciekawienia nową formą, co przekłada się na większą koncentrację uwagi. Praca jest bardziej uporządkowana, a wyraźna struktura ułatwia notowanie i wyciąganie wniosków. Tym samym oszczędzamy czas potrzebny na dane zagadnienie. Określone i wyjaśnione kategorie zmniejszają też bariery komunikacyjne i ułatwiają transfer wiedzy pomiędzy zespołami. Notatki z wykorzystaniem szablonu są od razu zebrane, zapisane i zorganizowane wg tego samego klucza. Można z nich korzystać lub przekazać innej osobie bez obaw o niezrozumienie kontekstu.

Facylitacja graficzna może odbywać się stacjonarnie oraz online – z wykorzystaniem różnego rodzaju tablic do współpracy (Canva, Whiteboard, Miro, Mural). W przypadku pracy online, zwłaszcza asynchronicznie, ogromne znaczenie ma precyzyjna i prosta instrukcja dla osób studiujących.

Do pracy tą metodą potrzebny jest szablon. Można skorzystać z wielu inspiracji dostępnych online lub wręcz wydrukować dostępne w wersji darmowej gotowe szablony. Jeśli jednak potrzebujemy stworzyć własny szablon warto przejść przez kilka poniższych kroków:

1. Zastanów się, do czego chcesz wykorzystać szablon – będzie to raczej praca polegająca na dialogu w grupach i wspólnej dyskusji czy dialog mieszany z twoją prezentacją, np. przybliżającą kolejne pola szablonu.
2. Wybierz typ szablonu – układ chronologiczny, gdzie prowadzisz uczestników i uczestniczki przez kolejne kroki, schematyczny – bardziej nielinearny, pozwalający na większą dowolność jeśli chodzi o kolejność uzupełniania, metaforyczny – odwołujący się do wizualnej metafory (np. drogi, podróży w kosmos, gotowania itd.).
3. Określ w jakiej formie będą pracowały osoby studiujące – stacjonarnie czy online? Opracuj szablon w wersji papierowej lub cyfrowej.
4. Nadaj tytuł swojemu szablonowi, niech wskazuje na istotę zadania.
5. Wypisz wszystkie pytania, na które uczestnicy mają znaleźć odpowiedź podczas pracy z szablonem.
6. Nadaj tytuły poszczególnym sekcjom na szablonie. Mogą to być wymyślone wcześniej pytania lub tylko hasła, jeśli pytania zadajesz na żywo. Opracuj też ikony do tytułów.

Praca z kanwą najczęściej odbywa się w grupach. Może to być jeden z etapów pracy projektowej, planowanie działań lub wnioski np. z przeprowadzonego eksperymentu. Możliwości zastosowań jest mnóstwo. Wiele przykładów gotowych szablonów do pracy grupowej, zwłaszcza w kontekście projektów lub planowania strategicznego znajdziesz online. Jeden z takich przykładów poniżej:

Szablon oparty na metaforze drogi. Visual Facilitation Cookbook:

https://www.salto-youth.net/downloads/toolbox_tool_download-file-1430/VF-cookbook-web.pdf (dostęp 14.07.2026), s. 52.

 

Graficzne szablony są też dobrym sposobem na ustrukturyzowaną pracę indywidualną. Świetnie sprawdzą się jako refleksja prowadząca do dyskusji na forum, podsumowanie części teoretycznej zajęć, zanotowanie przykładów. Indywidualna praca na kanwie może też poprzedzać pracę grupową. Przykładowa kanwa do indywidualnej refleksji w kontekście zawodu nauczyciela akademickiego poniżej.

Szablon schematyczny, który określa pola tematyczne refleksji. Opracowanie A. Chyła w: Metody, które działają. Przewodnik dla prowadzących zajęcia w uczelniach, pod red. A. Chyły, Kraków 2025.

 

Sięgając po facylitację graficzną na zajęciach ułatwiasz osobom uczestniczącym organizację pracy, w tym uporządkowaną dyskusję, odnoszącą się do kolejnych, wyznaczonych przez Ciebie obszarów. Rozwijasz umiejętność krytycznego myślenia oraz analizę i syntezę w kontekście tematu szablonu.

Studenci i studentki pracując z szablonem rozwijają kreatywność, poszukując różnych rozwiązań i odpowiedzi na postawione przez osobę prowadzącą pytania. 

W przypadku pracy grupowej kompetencje kształcone podczas facylitacji graficznej to współpraca w zespole oraz komunikacja.

Do jakich form zajęć pasuje?

Facylitacja graficzna sprawdzi się zarówno na wykładzie, jak i podczas ćwiczeń czy zajęć projektowych. Trudniejsza do zorganizowania będzie w sali komputerowej czy laboratorium, ale przecież można pracować we wspólnej przestrzeni online, a sprawozdanie opracować na bardziej rozbudowanym graficznie szablonie.

Pewną trudnością może być bardzo duża grupa na wykładzie. Wtedy wykorzystanie elementów tej metody będzie bardziej ograniczone, ale nadal możliwe. Nad typem mieszanym – dialog i prezentacja, dominować będzie prezentacja, jednak przygotowany wcześniej szablon może spełnić swoją rolę, czyli przekazać informacje w zrozumiały sposób.

Przykład

Przykład 1.

Zajęcia projektowe Projektowanie UX aplikacji mobilnych i internetowych, I rok studiów II stopnia, kierunek Informatyka i Systemy Inteligentne

Studenci i studentki podczas zajęć w grupach projektują aplikacje mobilne i internetowe. Jednym z pierwszych etapów procesu jest zebranie informacji o odbiorcach takiej aplikacji i ich potrzebach. Przygotowujesz chronologiczny szablon do analizy potrzeb, gdzie kolejne etapy prowadzą osoby studiujące przez ten proces, pomagają zdefiniować główny problem i potrzeby grupy docelowej oraz wygenerować różne propozycje rozwiązań.

To punkt wyjścia dla dalszej pracy projektowej i wsparcie w uzasadnieniu proponowanych rozwiązań UX-owych.

 

Przykład 2.

Seminarium dyplomowe, III rok studiów I stopnia

Podczas pierwszego seminarium w semestrze pokazujesz dyplomantom prosty szablon do pracy indywidualnej i refleksji nad organizacją pracy aż do obrony.

Szablon ma pięć pól tematycznych:

1. Obszary zainteresowań studentki/studenta, które pomogą wyłonić temat.
2. Cel pracy, który pomoże w sformułowaniu wniosków po przeprowadzonej analizie literatury lub badaniach.
3. Metody badawcze, niezbędne narzędzia, w tym cyfrowe, badania, które muszą zostać wykonane.
4. Zadania, do których przypisane są jakieś przedziały czasowe, w tym planowany przybliżony termin obrony i związane z tym kamienie milowe (ostatnie czytanie pracy, złożenie pracy, recenzja).
5. Literatura, w tym pozycje obowiązkowe i dodatkowe.

Szablon uzupełniany jest sukcesywnie przez pierwszy semestr, później notatka jest punktem odniesienia dla postępu prac lub wprowadzanych modyfikacji.

Dowiedz się więcej

Poczytaj książkę traktującą o wykorzystaniu myślenia wizualnego w pracy zespołowej, w tym m.in. projektowej. Zawiera 5 podstawowych narzędzi, z których w łatwy sposób możesz skorzystać. Visual Collaboration: A Powerful Toolkit for Improving Meetings, Projects, and Processes, Ole Qvist-Sorensen i Loa Baastrup.

 

Zajrzyj na facebookową grupę założoną przez Gabrielę Borowczyk. To miejsce bardzo inspirujące, pełne przykładów od wielu praktyków, wykorzystujących rysowanie na flipie (a równie dobrze też na tablicy) w edukacji i w biznesie. Flipowanie – facylitacja graficzna https://www.facebook.com/groups/flipowanie/ (dostęp: 14.07.2026).

 

Obejrzyj webinary z Edytą Dziados (InProgress) o facylitacji graficznej Rysując, angażuj do współpracy,

Część 1: https://www.cel.agh.edu.pl/webinar/rysujac-angazuj-edyta-dziados/ (dostęp 14.07.2026),

Część 2: https://www.cel.agh.edu.pl/webinar/rysujac-angazuj-cz-2-edyta-dziados/ (dostęp 14.07.2026).

 

Zajrzyj do praktycznej publikacji ze wskazówkami i gotowymi narzędziami Visual Facilitation Cookbook:

https://www.salto-youth.net/downloads/toolbox_tool_download-file-1430/VF-cookbook-web.pdf (dostęp 14.07.2026).