Zaufanie ma znaczenie kluczowe w każdym aspekcie naszego życia, również w procesie edukacji. To, czy uda się zbudować dobrą relację interpersonalną, warunkuje sukces tego procesu oraz rozwój zawodowy i osobisty nauczycieli i osób studiujących. W relacjach interpersonalnych ważne są wzajemne zrozumienie, otwartość, wiarygodność – m.in. te czynniki wpływają na budowanie atmosfery zaufania. Ale czy tylko one?
Zastanówmy się, jakie warunki są konieczne do zbudowania relacji opartej na zaufaniu?
# WARUNEK 1: CZAS
Budowanie relacji opartej na zaufaniu wymaga czasu i cierpliwości. Bycie obecnym, bycie dostępnym dla osób studiujących daje możliwość wzajemnego poznania się, ustalenia zasad pracy i współpracy. W budowaniu relacji ważne jest czy i w jaki sposób nauczyciel/ka jest obecny dla osób studiujących, czy mają możliwość i okazję z nim porozmawiać – nie tylko o sprawach związanych z zajęciami, nauką. Osoby studiujące muszą wiedzieć, że nauczyciele są otwarci na kontakt, na ich sprawy, pasje, zainteresowania, trudności i problemy. W ten sposób okazuje, że troszczy się o osób studiujących jako o osoby, a nie wyłącznie o proces dydaktyczny.
Warto już od momentu budowania i integracji grupy ustalać jasne i klarowne zasady wspólnej pracy oraz dbać o to, by były zrozumiałe, akceptowane i konsekwentnie przestrzegane przez osoby studiujące. To wymaga od nauczycieli gotowości i otwartości na dialog. Osoby studiujące będą mocniej zintegrowani z grupą, jeśli będą mieli poczucie realnego wpływu na jej kształtowanie. To z kolei wzmocni ich poczucie bezpieczeństwa.
#WARUNEK 2: PRZESTRZEŃ
Istotnym warunkiem dla budowania relacji opartej na zaufaniu jest również przestrzeń – możemy rozpatrywać ją w kontekście miejsca (przestrzeń fizyczna), ale również w kontekście przestrzeni psychicznej.
O przestrzeni fizycznej (do) uczenia mieliście okazję niedawno dowiedzieć się więcej na webinarze Agnieszki Chrząszcz (zachęcam do obejrzenia nagrania).
Jeśli chodzi o przestrzeń w sferze psychicznej nauczyciel buduje ją w trakcie spotkania/spotkań z osobami studiującymi. Ważne zatem są tutaj postawa, nastawienie nauczyciela wobec osób studiujących oraz komunikacja z osobami studiującymi (zarówno narzędzia skutecznej komunikacji, jak i umiejętności komunikacyjne).
#WARUNEK 3: POSTAWA i DIALOG czyli być wrażliwym, uważnym i otwartym
Niebagatelną rolę w budowaniu zaufania odgrywa postawa nauczycieli względem osób studiujących. Dysponują oni trzema rodzajami kompetencji: merytorycznymi (są ekspertami w swojej dziedzinie, dyscyplinie), dydaktycznymi (umieją przekazać wiedzę), interpersonalnymi (budują pozytywne relacje z osobami studiującymi). Ich zadaniem jest umiejętne dysponowanie tymi kompetencjami w zależności od potrzeb i dynamiki grupy. Nie mniej istotnym jest jednak to, aby nauczyciele byli wrażliwymi, uważnymi i otwartymi na osoby studiujące – by zwracały uwagę na to, co i w jaki sposób komunikują, jakie zmiany zachodzą w nich samych w trakcie wzajemnych relacji i procesu dydaktycznego. Wymaga to postawy otwartości, zrozumienia i ciekawości, szacunku i empatii, ale również umiejętności refleksyjnego uczenia (zob. Refleksyjna praktyka w pigułce). Akceptację nauczyciel/ka okaże również wówczas, gdy dostrzeże i zaakcentuje ich wartości, talenty, mocne strony – taka postawa sprzyja wzmacnianiu poczucia własnej wartości, decyzyjności i odpowiedzialności za podejmowane działania.
Warto także, aby nauczyciele znali i wykorzystywali narzędzia dobrej komunikacji (np. aktywne słuchanie, zadawanie pytań otwartych, parafraza, klaryfikacja). To dialog umożliwia budowanie relacji opartej na zaufaniu, angażowaniu i motywowaniu osób studiujących w proces dydaktyczny, odkrywaniu przez osoby studiujące swoich możliwości, talentów, pasji, zainteresowań, braków, problemów, sposobów radzenia sobie z trudnościami oraz szukania dróg rozwiązywania sytuacji trudnych, a nawet beznadziejnych.
#WARUNEK 4: DZIAŁANIE czyli być gotowym na zmianę i reakcję
Podmiotowe traktowanie osób studiujących to istotny czynnik budowania relacji opartej na zaufaniu. Zadaniem nauczyciela/ki jest stworzenie warunków sprzyjających osobom studiującym w ich rozwoju naukowo-poznawczym oraz osobistym. W momencie pojawienia się wątpliwości, trudnych sytuacji nauczyciele podejmują odpowiednie działania. Pomaga znaleźć osobom studiującym rozwiązanie dla sytuacji problemowych. Tworzy bezpieczną przestrzeń, w której umożliwia uświadomienie błędów, braków, zrozumienia na czym polegają problemy i udziela wsparcia w poszukiwaniu dobrych i satysfakcjonujących rozwiązań.
Umiejętność pozyskania zaufania oraz wpływania na pozytywne relacje i emocje to nie lada sztuka. Nie sposób omówić jej kompleksowo w krótkim wpisie. Warto pamiętać, że sprzyja ona nawiązywaniu współpracy, budowaniu odporności i wytrwałości osób studiujących oraz zwiększa ich motywację, szczere zainteresowanie i zaangażowanie. Kształtowanie tego typu umiejętności przydadzą im się zarówno w czasie studiowania, jak i po ukończeniu studiów i rozpoczęciu pracy zawodowej.
Kilka praktycznych rad dla nauczycieli/nauczycielek, chcących w przemyślany sposób tworzyć przestrzenie do budowania relacji opartych na zaufaniu:
- słuchaj osoby studiujące – pozwól im mówić,
- dopytuj i proś o doprecyzowanie wypowiedzi,
- upewnij się, że wszystko i właściwie rozumiesz (zadawaj pytania, bądź dociekliwy),
- poznaj mocne strony i indywidualne zainteresowania osób studiujących,
- twórz bezpieczne przestrzenie do nauki,
- stopniuj skalę trudności,
- pokazuj nowe ścieżki myślenia i uczenia się,
- znajdź sposób na powiązanie ich dotychczasowego doświadczenia z nową wiedzą/doświadczeniem,
- stawiaj wymagania, ale bądź otwarty na problemy,
- wspieraj działania i doceniaj wysiłek,
- przekazuj ciekawe i istotne treści,
- znajdź sposób na przełamanie barier i trudności,
- daj wybór i akceptuj różnorodność,
- zwracaj uwagę i podkreślaj mocne strony osób studiujących oraz ich kroki milowe,
- świętuj z nimi ich osobiste i grupowe osiągnięcia,
- wspieraj szacunek i życzliwość,
- bądź wyrozumiały, sprawiedliwy, życzliwy, sympatyczny i pogodny,
- buduj partnerską relację i zwracaj uwagę na wypowiedzi.
***
Wpis inspirowany lekturą artykułów:
- Alicia Burns, Building Trust with Students—Even Before Class Starts
- Allison Shapira, David Horsager, To Win Over an Audience, Focus on Building Trust
- Christian Sabey, Cade Charlton, Shawn R Charlton, The “Magic” Positive-to-Negative Interaction Ratio: Benefits, Applications, Cautions, and Recommendations
- Dan Turner, How to Start Strong—and Authentically—with Your Students
- Derrick Meador, Strategies for Teachers to Develop Positive Relationships With Students
- Karolina Appelt, Jak zbudować z uczniami relację opartą na zaufaniu?
- Laura Thomas, Building Meaningful Community
- Marian Śnieżyński, Relacje interpersonalne na wyższej uczelni
- Stefan Szałach, Zaufanie w relacjach interpersonalnych : wybrane aspekty
______
Photo by krakenimages on Unsplash
