Pociąg

W dwóch słowach

Metoda ewaluacji zajęć wykorzystująca storytelling (opowiadanie), która wyjątkowo dobrze pasuje do ewaluacji końcowej zajęć w letnim semestrze. Celem tej metody jest zebranie wielowymiarowej informacji zwrotnej do zajęć. Ta metoda wymaga użycia środków wizualnych, czyli przynajmniej schematycznego rysunku pociągu. Opcje rozciągają się od pociągu z brystolu (wersja do ponownego wykorzystania) przez schematyczny rysunek na tablicy czy dużych kartkach aż po wyświetlenie cyfrowej wersji rysunku na tablicy (zamiast na ekranie). Osoby studiujące dostają samoprzylepne karteczki, na których wpisują komentarze dedykowane określonym częściom pociągu, zgodnie ze schematem:

Lokomotywa, czyli co motywowało Cię do pracy,
Wagon 1. klasy, czyli co było dla Ciebie najważniejsze, najlepsze,
WARS, czyli wszystkie kwestie związane z infrastrukturą i organizacją,
Wagon 2. klasy, czyli wszystkie kwestie związane z relacjami i atmosferą na zajęciach,
Ostatni wagon, czyli co było niepotrzebne. W opowieści, która wprowadza osoby studiujące wyjaśniamy, że ten wagon możemy odczepić na stacji i nie zabierać ze sobą w podróż.

Na koniec podsumowujesz poszczególne części pociągu, podkreślając to, co najczęściej się pojawiało. To przestrzeń na dopytanie i uzupełnienie, jeśli pojawią się jakieś wątpliwości.

Korzystając z tej metody masz możliwość wyboru tych obszarów, które są dla ciebie ważne i zgodne z celem ewaluacji. Opowieść może być oparta o inny „materiał” np. związany z tematyką zajęć.

Praca metodą pociągu nie jest tylko ciekawym podsumowaniem pracy i zebraniem informacji zwrotnej. Uczy osoby studiujące refleksyjności, namysłu nad własnymi doświadczeniami edukacyjnymi. Zachęca do wyrażania opinii, również tych krytycznych, w warunkach względnej anonimowości. Wzmacnia poczucie sprawstwa i zaangażowanie we współtworzenie środowiska edukacyjnego.

Do jakich form zajęć pasuje?

Metoda świetnie sprawdza się podczas ewaluacji końcowej. Nadaje się dla małych i średnich grup, w większych trudno jest zebrać wnioski, karteczek jest za dużo, a późniejsza analiza staje się niemożliwa. Możesz spróbować ewaluacji w ten sposób np. w kilku osobnych grupach ćwiczeniowych i porównać wnioski. Taki szerszy obraz może być dla ciebie potwierdzeniem pewnych przypuszczeń lub wskazać na rozbieżny odbiór tych samych działań.

Pociąg będzie odpowiedni na zajęcia warsztatowe, seminaryjne czy projektowe. Jeśli podczas ćwiczeń korzystasz z pracy w grupach lub nauczania rówieśniczego, ta metoda będzie też dla ciebie.

Przykład

Zajęcia z Dydaktyki informatyki II, II rok studiów II stopnia, Edukacja Techniczno-Informatyczna, dr inż. Marta Ciesielka, prof. AGH

Na zakończenie ostatnich zajęć prowadząca narysowała na tablicy duży schemat pociągu składającego się z lokomotywy i czterech wagonów. Pod poszczególnymi elementami zapisała pytania dotyczące różnych aspektów zajęć: motywacji do pracy, tego, co było najważniejsze i najbardziej wartościowe, organizacji i warunków prowadzenia zajęć, relacji i atmosfery oraz elementów, które można byłoby w kolejnej edycji pominąć lub zmienić.

Każdy student otrzymał pięć samoprzylepnych karteczek i został poproszony o zapisanie swoich uwag oraz umieszczenie ich przy odpowiednich częściach pociągu. Początkowo propozycja wywołała pewne zdziwienie – metoda została odebrana jako nietypowa i zbyt zabawowa, jak na zajęcia ze studentami studiów magisterskich. Ważne okazało się więc wyjaśnienie, że ich opinie są dla mnie rzeczywiście istotne i zostaną wykorzystane przy planowaniu zajęć dla kolejnych roczników.

Po zapisaniu i przyklejeniu karteczek studenci spontanicznie zaczęli czytać wypowiedzi innych osób i je komentować. Ewaluację zakończyła wspólna rozmowa o poszczególnych elementach zajęć, ich mocnych stronach oraz możliwych zmianach.

Za: dr inż. M.Ciesielka, prof. AGH, zdjęcie z ewaluacji przeprowadzonej na zajęciach.

Metoda dobrze sprawdziła się w niewielkiej grupie, ponieważ warto pozostawić czas nie tylko na zapisanie opinii, ale także na ich wspólne omówienie. Istotna jest atmosfera bezpieczeństwa i dobre relacje w grupie – dzięki nim studenci i studentki są bardziej skłonni do formułowania szczerych uwag i dyskusji. Początkowe zdziwienie wywołane zabawową formą metody może stać się jej atutem: element zaskoczenia przełamuje schemat typowej ankiety ewaluacyjnej i sprzyja zaangażowaniu. Warto jednak jasno powiedzieć o tym, czemu służy ewaluacja i w jaki sposób ich informacje mogą zostać wykorzystane do doskonalenia zajęć.

Dowiedz się więcej

Poczytaj o ewaluacji osób dorosłych na platformie EPALE: Milczarek K., Ewaluacja w edukacji dorosłych, https://epale.ec.europa.eu/pl/blog/ewaluacja-w-edukacji-doroslych (dostęp: 2.07.2026).

Czy metody aktywne są tylko dla dzieci? A może w pracy z dorosłymi sprawdzą się lepiej, niż ci się wydaje? Poznaj więcej metod aktywnych czytając artykuł Beaty Ciężkiej „Dziecięce” metody ewaluacji, https://epale.ec.europa.eu/pl/blog/dzieciece-metody-ewaluacji (dostęp: 25.06.2026).

O metodzie pociągu przeczytasz też w Pakiecie szkoleniowym 10: Ewaluacja edukacyjna w pracy z młodzieżą: https://roznorodnosc.pnwm.org/wp-content/uploads/2020/02/Ewaluacja-edukacyjna-w-pracy-z-m%C5%82odzie%C5%BC%C4%85.pdf (dostęp: 2.07.2026), s. 70.