Otwarta edukacja – otwarty umysł

Czy da się połączyć potrzeby osób studiujących z interesami autorek i autorów tworzących materiały dydaktyczne? Czy można udostępniać wiedzę legalnie, bezpłatnie i bez barier, a jednocześnie dbać o jakość, prawa autorskie i rozwój treści? Open AGH udowadnia, że tak!

Nowoczesne podejście do edukacji

Ta historia nie zaczyna się w jednym miejscu ani w jednym czasie. Jej początek to Otwarte Zasoby Edukacyjne (OZE) – globalny ruch, który od 2002 roku zmienia sposób, w jaki myślimy o edukacji. UNESCO definiuje OZE jako materiały:

• publicznie dostępne w Internecie,
• udostępnione z prawem do dalszego wykorzystania,
• tworzone i rozwijane w otwarty sposób, z udziałem społeczności.

Ale za tą definicją kryje się coś więcej: zmiana myślenia o wiedzy – takiej, która nie zamyka się w szufladach, tylko krąży, rozwija się i wraca w ulepszonej formie.

Otwarta edukacja opiera się na pięciu prostych zasadach:

• Reuse – wykorzystuj ponownie,
• Revise – dostosowuj,
• Remix – łącz,
• Redistribute – dziel się,
• Retain – twórz własne zasoby.

Kluczem do tej otwartości są licencje Creative Commons (CC). To one sprawiają, że wiedza może krążyć bezpiecznie i legalnie. Stanowią zestaw prostych i przejrzystych zasad, które określają, w jaki sposób można korzystać z danego materiału.

Licencje CC chronią autorstwo, pozwalają kopiować i rozpowszechniać materiały,
a często także je modyfikować i rozwijać. W edukacji oznacza to mniej barier, więcej współpracy i realną możliwość tworzenia własnych wersji materiałów – dopasowanych do konkretnego przedmiotu, grupy czy kontekstu.

Licencje Creative Commons pozwalają twórcom i twóczyniom zachować prawa autorskie, jednocześnie umożliwiając innym:

• legalne korzystanie z materiałów,
• ich kopiowanie i rozpowszechnianie,
• a w wielu przypadkach także modyfikowanie i dalsze rozwijanie.

W edukacji licencje CC:

• ułatwiają dzielenie się wiedzą,
• eliminują bariery prawne w korzystaniu z materiałów,
• wspierają współpracę między nauczycielami i instytucjami,
• sprzyjają powstawaniu otwartych zasobów edukacyjnych (OER).

To właśnie z tej filozofii wyrosło repozytorium Open AGH. W myśl budowania otwartych zasobów edukacyjnych, Open AGH opiera się na dwóch filarach: otwartych zasobach i otwartych e-podręcznikach.

Pierwsze e-zasoby pojawiły się już w 2010 roku. Dziś repozytorium obejmuje 22 kategorie tematyczne, które nieustannie się rozwijają. Znajdziesz tu:

• ćwiczenia i testy,
• kursy,
• nagrania audio i video,
• podkasty i webinary,
• prezentacje,
• skrypty,
• symulacje.

W 2014 roku zrobiliśmy kolejny krok. Razem z dydaktykami i dydaktyczkami AGH zaczęliśmy budować repozytorium otwartych e-podręczników. To drugi filar naszej działalności, obok wsparcia dydaktycznego i innowacji edukacyjnych. Tworzymy przestrzeń, w której wiedza akademicka jest dostępna, aktualna i możliwa do dalszego rozwoju.

Repozytorium Open AGH obejmuje e-podręczniki [5] z zakresu m.in. :

• nauk ścisłych i technicznych,
• informatyki i nowych technologii,
• inżynierii, matematyki i fizyki,
• dydaktyki akademickiej i kompetencji ogólnych

E-podręczniki odpowiadają na współczesne potrzeby edukacji: są recenzowane i zgodne z aktualnym stanem wiedzy, dostępne bez opłat, bez logowania i bez ograniczeń terytorialnych. Każdy może z nich korzystać – zarówno w dydaktyce akademickiej, jak i w samokształceniu. 

Nie są to „cyfrowe kopie papieru”. To materiały, które powstają z myślą o realnych potrzebach dydaktycznych – są pisane przez praktyków nauczania, testowane w pracy z osobami studiującymi i tworzone z myślą o elastycznym wykorzystaniu. 

Cyfrowe zasoby edukacyjne stały się nieodłącznym elementem kształcenia akademickiego. Osoby studiujące oczekują dziś materiałów:

• dostępnych z dowolnego miejsca i o dowolnym czasie,
• aktualnych i zgodnych z najnowszym stanem wiedzy,
• elastycznych – możliwych do wykorzystania w różnych formach zajęć.

Otwarte e-podręczniki odpowiadają na te potrzeby, łącząc jakość akademicką z nowoczesną formą udostępniania wiedzy. Nowoczesna forma, interaktywność, multimedia i przykłady praktyczne sprawiają, że stają się pełnoprawnym narzędziem dydaktycznym, a nie tylko dodatkiem do zajęć. Ich największą siłą jest aktualność. W świecie, który zmienia się z dnia na dzień, możliwość szybkiej aktualizacji treści przestaje być dodatkiem — staje się koniecznością.

E-podręczniki mają nowoczesną formę: są czytelne, interaktywne, często wzbogacone o multimedia, ćwiczenia i przykłady praktyczne.

Jak korzystać z naszych e-podręczników?

1. Wejdź na stronę repozytorium e-podręczników AGH [5].
2. Wybierz interesujący Cię tytuł.
3. Korzystaj online lub pobierz materiał w dostępnych formatach.

Zgodnie z warunkami licencji Creative Commons możesz:

• edytować i modyfikować treści – np. w formacie TeX lub wykorzystując kreator e-podręcznika,
• wykorzystywać je na zajęciach,
• pobierać i udostępniać dalej – z zachowaniem informacji o autorstwie i licencji. Formaty PDF, EPUB i AZW3 zapewniają wygodny dostęp do materiałów na komputerach, tabletach, telefonach i czytnikach Kindle.

Otwarte e-podręczniki to nie tylko forma publikacji, ale filozofia dzielenia się wiedzą. Wierzymy, że przyszłość edukacji opiera się na:

• współpracy,
• dostępności,
• jakości i zaufaniu do sprawdzonych materiałów.

Publiczne i otwarte udostępnianie rzetelnych zasobów edukacyjnych jest jedną z naszych podstawowych wartości. Zachęcamy do aktywnego korzystania z e-podręczników oraz do angażowania się w rozwój otwartej edukacji.

Proces tworzenia e-podręcznika jest jasno opisany i ustandaryzowany. Jakie etapy trzeba przejść, aby materiał był gotowy do udostępnienia? Odpowiedź znajduje się w Regulaminie publikacji, dostępnym w stopce na stronie Open AGH e-podręczniki. Jeżeli chcesz napisać swój e-podręcznik, odezwij się do nas!

Open AGH – przestrzeń, która żyje

Open AGH to filozofia współpracy, zaufania i odpowiedzialności za jakość wiedzy. Publiczne i otwarte udostępnianie materiałów edukacyjnych jest jedną z naszych podstawowych wartości. 

Wierzymy, że przyszłość edukacji opiera się na:

• współtworzeniu,
• dostępności,
• rzetelności i sprawdzonych źródłach.

Wszystkie materiały z Open AGH możesz z łatwością dostosować do programu konkretnego przedmiotu, skrócić lub rozbudować, uzupełnić o własne przykłady, zadania czy konteksty. 

Otwarte zasoby i e-podręczniki:

• wspierają aktywne metody nauczania,
• umożliwiają łączenie treści z różnych źródeł,
• sprzyjają interdyscyplinarności i innowacjom dydaktycznym.

Dołącz do tej historii. Korzystaj. Twórz. Dziel się wiedzą.

Artykuł został opublikowany w 214. numerze „Biuletynu AGH” (styczeń 2026).